आषाढी एकादशी 2026 निमित्त देवशयनी एकादशीचे धार्मिक महत्त्व, भगवान विष्णूंची योगनिद्रा, पंढरपूर वारी, शुभ मुहूर्त, पारणाची वेळ, पुंडलिकाची कथा आणि या दिवशी काय करावे, याची सविस्तर माहिती.
Pandharpur : आषाढ शुक्ल एकादशीला साजरी होणारी आषाढी एकादशी हा हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. यंदा हा उत्सव शनिवार, २५ जुलै २०२६ रोजी साजरा होत असून महाराष्ट्रातील लाखो वारकऱ्यांसाठी हा भक्ती, समर्पण आणि आध्यात्मिक आनंदाचा पर्व आहे. देवशयनी एकादशी म्हणूनही ओळखल्या जाणाऱ्या या दिवशी भगवान विष्णू चार महिन्यांच्या योगनिद्रेत जातात, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. याच दिवसापासून चातुर्मासालाही प्रारंभ होतो.
आषाढी एकादशीचे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेत विशेष स्थान आहे. संत ज्ञानेश्वर महाराज आणि संत तुकाराम महाराज यांच्या पालख्यांचे पंढरपूरात आगमन होताच संपूर्ण विठ्ठलनगरी भक्तिरसात न्हाऊन निघते. "ज्ञानोबा-तुकाराम"च्या जयघोषात लाखो वारकरी टाळ-मृदंगाच्या गजरात विठ्ठल-रुक्मिणीचे दर्शन घेतात. शेकडो वर्षांची ही वारी केवळ धार्मिक परंपरा नसून समता, सेवा, भक्ती आणि सामाजिक ऐक्याचा संदेश देणारी लोकचळवळ मानली जाते.
धार्मिक मान्यतेनुसार, आषाढी एकादशीच्या दिवशी भगवान विष्णू क्षीरसागरात योगनिद्रेत जातात. त्यानंतर सुरू होणाऱ्या चातुर्मासात साधना, जप, व्रत, स्वाध्याय आणि सात्त्विक जीवनाला विशेष महत्त्व दिले जाते. कार्तिक शुक्ल एकादशी अर्थात प्रबोधिनी एकादशीला भगवान विष्णू योगनिद्रेतून जागे होतात, अशी श्रद्धा आहे.
आषाढी एकादशीच्या दिवशी नामस्मरण, हरिपाठ, भजन, कीर्तन, अभंगगायन आणि विष्णुभक्तीला विशेष महत्त्व आहे. भगवान विठ्ठलाच्या चरणी श्रद्धाभावाने उपवास, जप आणि सत्कर्म केल्यास आध्यात्मिक उन्नती आणि मनःशांती प्राप्त होते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
आषाढी एकादशी २०२६ : तिथी आणि शुभ वेळ
एकादशी तिथी प्रारंभ : २४ जुलै २०२६, सकाळी ९.१५ वाजता, एकादशी तिथी समाप्त : २५ जुलै २०२६, सकाळी सुमारे ११.३५ वाजता, पारणची वेळ : २६ जुलै २०२६ रोजी सकाळी ५.३० ते ८.३० या वेळेत व्रत सोडणे शुभ मानले जाते.
पुंडलिक आणि विठ्ठलाची पौराणिक कथा - पौराणिक कथेनुसार, पुंडलिक आपल्या आई-वडिलांची अत्यंत भक्तिभावाने सेवा करत होता. त्याच्या सेवाभावाने प्रसन्न होऊन भगवान विष्णू त्याला दर्शन देण्यासाठी आले. मात्र, त्या वेळी पुंडलिक मातृ-पितृसेवेत व्यस्त असल्याने त्याने भगवानांना थोडा वेळ थांबण्याची विनंती केली आणि त्यांच्या समोर एक वीट ठेवली. भगवान त्या विटेवर उभे राहून पुंडलिकाची वाट पाहू लागले. त्याच स्वरूपाला पुढे विठ्ठल किंवा विठोबा म्हणून ओळख मिळाली. पंढरपूरातील विठ्ठलाची मूर्ती आजही विटेवर उभी असल्याचे दर्शन भाविकांना घडते.
या दिवशी विठ्ठलाची पूजा का महत्त्वाची मानली जाते? - आषाढी एकादशीच्या दिवशी भगवान विठ्ठलाचे दर्शन आणि पूजा अत्यंत पुण्यकारक मानली जाते. नामस्मरण, हरिपाठ, विष्णुसहस्रनाम, अभंगगायन आणि भजन-कीर्तन यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. उपवास, दानधर्म आणि सात्त्विक आचरण केल्याने आध्यात्मिक लाभ मिळतो, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. वारकरी संप्रदायात हा दिवस भक्ती आणि सेवाभावाचा सर्वोच्च उत्सव म्हणून साजरा केला जातो.
आषाढी एकादशीला काय करावे? - पहाटे स्नान करून भगवान विठ्ठल-रुक्मिणीची विधिवत पूजा करावी. शक्य असल्यास उपवास किंवा फलाहार करावा. 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' किंवा 'श्री विठ्ठलाय नमः' या मंत्रांचा जप करावा. हरिपाठ, भगवद्गीता, विष्णुसहस्रनाम तसेच संतांच्या अभंगांचे पठण करावे. गरजूंना अन्नदान, वस्त्रदान किंवा इतर दानधर्म करून सेवाभाव जोपासावा. दिवसभर सात्त्विक आचरण ठेवून ईश्वरभक्तीत वेळ घालवणे शुभ मानले जाते.
आध्यात्मिक संदेश - आषाढी एकादशी हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून आत्मशुद्धी, संयम, सेवा आणि भक्तीचा संदेश देणारा पवित्र दिवस आहे. या दिवशी केलेले जप, दान, उपासना आणि नामस्मरण विशेष पुण्यदायी मानले जाते. चातुर्मासाच्या प्रारंभासह साधना आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी हा काळ अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे आषाढी एकादशी प्रत्येक भक्तासाठी श्रद्धा, विश्वास आणि भक्तिभाव अधिक दृढ करणारा उत्सव ठरतो.
°°°°°