अमेरिकेने पाच इराणी तेलवाहू जहाजांवर कारवाई केल्यानंतर इराणने १० जहाजांवर हल्ला केल्याचा दावा केला आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव वाढला असून कुवेत आणि बहरीनमधील जहाजांनाही इशारा देण्यात आला आहे.
तेहरान : अमेरिका आणि इराणमधील संघर्षाची तीव्रता आता आखाती क्षेत्रात आणखी वाढताना दिसत आहे. अमेरिकेने पाच इराणी तेलवाहू जहाजांवर कारवाई केल्याचा दावा केल्यानंतर इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स अर्थात आयआरजीसीने एका दिवसात १० जहाजांना लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे. यामध्ये दोन अमेरिकी नौदल जहाजे आणि आठ तेलवाहू जहाजांचा समावेश असल्याचे इराणकडून सांगण्यात आले आहे.
आयआरजीसीच्या म्हणण्यानुसार, होर्मुझ सामुद्रधुनीतील प्रतिबंधित आणि असुरक्षित भागातून जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या जहाजांवर ही कारवाई करण्यात आली. मात्र, इराणने केलेल्या या दाव्यांची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही. इराणने आखाती भागातील इतर देशांमध्ये असलेल्या तेलवाहू जहाजांबाबतही कठोर भूमिका घेतली आहे. आयआरजीसीच्या नौदलाने कुवेत, जॉर्डन आणि बहरीनमधील काही बंदरांवर किंवा नांगरलेल्या ठिकाणी असलेल्या जहाजांच्या कर्मचाऱ्यांना जहाजे रिकामी करण्याचा इशारा दिल्याचे वृत्त आहे.
अमेरिकेची उपस्थिती असलेल्या आणि अमेरिकी कारवायांना सहकार्य करणाऱ्या बंदरांमध्ये किंवा नांगरस्थळी असलेल्या जहाजांना लक्ष्य केले जाऊ शकते, असा इशारा इराणच्या सरकारी माध्यमांवरून देण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. या इशाऱ्यामुळे आखाती देशांमध्येही चिंता वाढली आहे. याआधी अमेरिकी सेंट्रल कमांड अर्थात सेंटकॉमने पाच इराणी कच्च्या तेलाच्या वाहतूक करणाऱ्या जहाजांवर कारवाई केल्याची माहिती दिली होती. अमेरिकी लष्कराच्या म्हणण्यानुसार, आयआरजीसीने गेल्या दोन दिवसांत एका अमेरिकी नौदल युद्धनौकेला दोन वेळा बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी लक्ष्य करण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, अमेरिकी युद्धनौकेने दोन्ही हल्ले चुकवले आणि परिसरात गस्त सुरू ठेवली. या घटनांमध्ये कोणत्याही अमेरिकी सैनिकाला दुखापत झाली नसल्याचा दावा अमेरिकेने केला आहे.
सेंटकॉमच्या माहितीनुसार, एम/टी काविझ, एम/टी चार्मिनार, एम/टी होरायझन १ आणि एम/टी रिस्को या जहाजांना ओमानच्या आखातात, तर एम/टी दर्या या जहाजाला खार्ग बेटाजवळ लक्ष्य करण्यात आले. कारवाईपूर्वी जहाजांवरील कर्मचाऱ्यांना जहाजे सोडण्याचे निर्देश देण्यात आल्याचे अमेरिकेकडून सांगण्यात आले. अमेरिकेने ५ सप्टेंबर रोजी तीन इराणी कच्च्या तेलाच्या वाहतूक करणाऱ्या जहाजांवर कारवाई केल्याचा दावा केला होता. सेंटकॉमच्या म्हणण्यानुसार, आयआरजीसीकडून अमेरिकी विमानवाहू युद्धनौका आणि मार्गदर्शित क्षेपणास्त्र विनाशिकेला लक्ष्य करण्याचा प्रयत्न झाल्यानंतर ही कारवाई करण्यात आली.
अमेरिकेच्या म्हणण्यानुसार, अमेरिकी नौदलाच्या जहाजांवर आयआरजीसीने केलेले सर्व हल्ले निष्फळ ठरले आहेत. मात्र, या दाव्यांबाबतही स्वतंत्र पुष्टी उपलब्ध नसल्याने परिस्थिती अत्यंत तणावपूर्ण आणि अस्पष्ट बनली आहे. दरम्यान, इराणने एका अमेरिकी पाण्याखालील ड्रोनला ताब्यात घेतल्याचाही दावा केला आहे. मात्र, पेंटागॉनने हा दावा फेटाळताना संबंधित ड्रोन एक दिवसापेक्षा अधिक काळापूर्वीच बंद पडल्याचे म्हटले आहे. अमेरिकी अधिकाऱ्याच्या माहितीनुसार, हा जुना प्रकारचा ड्रोन होता आणि परिसरातील समुद्री हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी त्याचा वापर केला जात होता. त्यामध्ये संवेदनशील माहिती किंवा गोपनीय सोनार अथवा रडार उपकरणे नसल्याचेही अमेरिकी बाजूने सांगण्यात आले आहे.
आयआरजीसीने डीडीजी-११९ आणि डीडीजी-५३ या दोन अमेरिकी नौदल विनाशिका जहाजांवर क्षेपणास्त्र हल्ले यशस्वी झाल्याचाही दावा केला आहे. आपल्या तेलवाहू जहाजांवर आणि नौदलावर झालेल्या अमेरिकी कारवाईच्या प्रत्युत्तरात ही कारवाई करण्यात आल्याचे इराणने म्हटले आहे. मात्र, या दाव्यांचीही स्वतंत्रपणे पडताळणी झालेली नाही. अमेरिका आणि इराणमधील वाढत्या संघर्षाचा सर्वाधिक परिणाम होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या सुरक्षेवर होण्याची शक्यता आहे. आखाती देशांमधून होणाऱ्या तेलवाहतुकीसाठी हा सागरी मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे या भागातील लष्करी संघर्ष वाढल्यास केवळ संबंधित देशांवरच नव्हे, तर जागतिक ऊर्जा बाजारावरही त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
इराणकडून कुवेत आणि बहरीनमधील जहाजांना देण्यात आलेला इशारा आणि अमेरिकी कारवाईनंतर समोर आलेले परस्परविरोधी दावे यामुळे आखाती क्षेत्रातील परिस्थिती आणखी संवेदनशील झाली आहे. आगामी काळात होर्मुझ सामुद्रधुनीतील हालचालींवर संपूर्ण जगाचे लक्ष राहणार आहे.
______