साप दूध पितात, बीनच्या तालावर नाचतात किंवा माणसांचा सूड घेतात, अशा अनेक समजुती समाजात प्रचलित आहेत. मात्र विज्ञान या दाव्यांबाबत नेमके काय सांगते, जाणून घ्या सापांबाबतचे १० मोठे गैरसमज आणि त्यामागील सत्य.
सापाचे नाव ऐकताच अनेकांच्या मनात भीती, रहस्य आणि लोककथांमधील विविध गोष्टी जाग्या होतात. चित्रपट, मालिका आणि लोकपरंपरेमुळे सापांबद्दल अनेक समज-गैरसमज समाजात रूढ झाले आहेत. साप दूध पितात, माणसांचा पाठलाग करतात, सूड घेतात किंवा बीनच्या आवाजावर नाचतात, अशा अनेक गोष्टींवर आजही अनेकांचा विश्वास आहे. मात्र, वैज्ञानिक संशोधन या दाव्यांना वेगळ्याच दृष्टीने पाहते.
साप दूध पितात, ही सर्वात लोकप्रिय समजूत आहे. प्रत्यक्षात साप हे मांसाहारी प्राणी असून ते उंदीर, बेडूक, पक्षी आणि इतर लहान प्राण्यांवर उपजीविका करतात. त्यांची पचनसंस्था दूध पचवण्यासाठी तयार झालेली नसते.
तसेच, जगातील प्रत्येक साप विषारी असतो, असेही नाही. हजारो प्रजातींपैकी केवळ काही सापांमध्येच मानवासाठी घातक ठरू शकणारे विष आढळते. बहुतांश साप माणसांपासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करतात.
साप बीनच्या तालावर नाचतात, हीदेखील चुकीची धारणा आहे. सापांना बाह्य कान नसल्याने ते संगीत ऐकू शकत नाहीत. ते जमिनीतील कंपने आणि समोरच्या हालचाली ओळखतात. त्यामुळे सपेऱ्याच्या हालचालींना प्रतिसाद देताना ते नाचत असल्याचा भास होतो.
साप माणसांचा पाठलाग करतात किंवा सूड घेण्यासाठी परत येतात, यालाही कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. सापांचे वर्तन हे प्रामुख्याने अन्न, प्रजनन आणि स्वतःच्या संरक्षणाशी संबंधित अस
सर्पदंशानंतर जखमेतून विष शोषून घेणे किंवा हात-पायाला घट्ट दोरी बांधणे, हे उपायही धोकादायक ठरू शकतात. अशा प्रकारांमुळे संसर्गाचा धोका वाढतो आणि योग्य उपचार मिळण्यास विलंब होऊ शकतो. सर्पदंश झाल्यास संबंधित व्यक्तीला शांत ठेवून तातडीने रुग्णालयात नेणे, हाच सर्वात सुरक्षित पर्याय मानला जातो.
याशिवाय, सापाची जीभ विषारी असते किंवा लहान साप कमी धोकादायक असतात, या समजुतीदेखील चुकीच्या आहेत. विष हे सापाच्या विषग्रंथींमध्ये तयार होते आणि विशेष दातांद्वारे शरीरात पोहोचते.
विशेष म्हणजे, मृत विषारी सापदेखील काही काळ धोकादायक ठरू शकतो. मृत्यूनंतरही त्याच्या शरीरातील काही प्रतिक्षिप्त क्रिया सक्रिय राहू शकतात. त्यामुळे मृत सापालाही स्पर्श करणे टाळावे, असा सल्ला तज्ज्ञ देतात.
सापांबाबत समाजात पसरलेल्या अनेक समजुतींना वैज्ञानिक आधार नसल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. त्यामुळे अफवांवर विश्वास ठेवण्याऐवजी योग्य माहिती आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारणे आवश्यक आहे.
°°°°°