इराण-इस्रायल युद्धामुळे भारताच्या तेल आयात, खत, सुकामेवा तसेच कांदा-केळी व बासमती तांदूळ निर्यातीवर मोठा परिणाम; दरवाढ आणि शेतकऱ्यांना फटका.
नवी दिल्ली : इराण आणि इस्रायल यांच्यातील सुरू असलेल्या संघर्षाची धग आता भारतातही स्पष्टपणे जाणवू लागली आहे. पश्चिम आशियात बॉम्बस्फोट आणि हल्ल्यांचे सत्र सुरू असताना त्याचा थेट परिणाम भारताच्या आयात-निर्यातीवर, इंधन दरांवर आणि शेतीमालाच्या बाजारभावांवर होताना दिसत आहे. कच्च्या तेलाच्या आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असलेल्या भारतासाठी ही परिस्थिती आर्थिकदृष्ट्या चिंताजनक मानली जात आहे.
भारताचा पश्चिम आशियाशी होणारा मोठा सागरी व्यापार Strait of Hormuz मार्गे होतो. या सामुद्रधुनीवर इराणचा प्रभाव असून युद्धजन्य परिस्थितीमुळे या मार्गावरील वाहतूक धोक्यात आल्याची चर्चा आहे. परिणामी भारताच्या सुमारे 50 टक्के सागरी व्यापारावर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या मार्गानेच मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल भारतात येते. पर्यायी मार्गांचा वापर केल्यास विमा प्रीमियम आणि वाहतूक खर्च वाढण्याची शक्यता असून त्याचा थेट परिणाम देशांतर्गत इंधन दरांवर होऊ शकतो. पेट्रोल, डिझेल आणि घरगुती एलपीजी गॅसच्या किमती वाढण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
इराणमधील Chabahar Port हे बंदर भारत विकसित करत असून या मार्गाने इराण, रशिया आणि इतर पश्चिम आशियाई देशांशी व्यापार सुलभ होतो. मात्र सध्याच्या तणावामुळे या प्रकल्पाच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
इराण हा रासायनिक खतांचा मोठा उत्पादक देश असल्याने खतांच्या आयातीवर परिणाम झाल्यास देशांतर्गत खतांच्या किमतीत 30 ते 40 टक्क्यांपर्यंत वाढ होऊ शकते, अशी शक्यता वर्तवली जात आहे. तसेच सुकामेवा, खजूर, बदाम, पिस्ता यांसारख्या वस्तूंच्या आयातीवरही परिणाम दिसून येत आहे. मुंबईतील क्रॉफर्ड मार्केट आणि वाशी मार्केटमध्ये सुक्या मेव्याच्या दरात वाढ झाल्याचे व्यापाऱ्यांचे म्हणणे आहे. कडधान्यांच्या आयातीवरही ताण निर्माण होऊ शकतो.
निर्यातीच्या आघाडीवरही परिस्थिती गंभीर आहे. पश्चिम आशियाला जाणाऱ्या कांद्याच्या सुमारे 160 कंटेनर मुंबई बंदरात अडकून पडल्याची माहिती समोर आली आहे. विशेषतः नाशिक जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना याचा मोठा फटका बसत आहे. निर्यात ठप्प झाल्याने देशांतर्गत बाजारात कांद्याची आवक वाढून दर घसरण्याची शक्यता आहे.
जळगाव जिल्ह्यातून दररोज सुमारे 12 कंटेनर केळी आखाती देशात निर्यात केली जात होती. ही निर्यात थांबल्याने केळीचे दर 2500 रुपयांवरून 1500 रुपयांपर्यंत घसरल्याचे सांगितले जात आहे. केळी हा नाशवंत माल असल्याने शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होण्याची शक्यता आहे. रमजान काळात मोठी मागणी असणाऱ्या द्राक्ष निर्यातीवरही परिणाम झाला आहे.
इराण हा भारताच्या बासमती तांदळाचा महत्त्वाचा आयातदार देश आहे. युद्धामुळे बासमती तांदळाची निर्यात थांबल्याने पंजाब आणि हरियाणातील शेतकऱ्यांना आर्थिक फटका बसत आहे.
दरम्यान, जागतिक अस्थिरतेमुळे सुरक्षित गुंतवणुकीकडे कल वाढल्याने सोन्या-चांदीच्या दरात मोठी वाढ झाली आहे. एका दिवसात सोन्याचे दर हजारोंनी वाढल्याची नोंद आहे. शेअर बाजारातही मोठी घसरण झाली असून सेन्सेक्समध्ये 800 ते 900 अंकांची पडझड झाल्याचे दिसून आले.
युद्ध पश्चिम आशियात सुरू असले तरी त्याचे आर्थिक पडसाद भारतासारख्या देशांवर उमटत आहेत. आयात-निर्यात साखळी, शेतकरी, ग्राहक आणि गुंतवणूकदार या सर्वच स्तरांवर या संघर्षाचा परिणाम जाणवत असून परिस्थिती दीर्घकाळ टिकल्यास त्याचे परिणाम अधिक तीव्र होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
-------------------------------------