होलिका दहन 2026 साठी 2 की 3 मार्च याबाबत संभ्रम निर्माण झाला आहे. भद्रा काल आणि चंद्रग्रहणाच्या पार्श्वभूमीवर पंडितांनी सुचवलेली योग्य तारीख आणि शुभ मुहूर्त जाणून घ्या.
मुंबई : दरवर्षी फाल्गुन पौर्णिमेला होलिका दहन केले जाते आणि त्यानंतरच्या दिवशी रंगांची होळी साजरी केली जाते. मात्र 2026 मध्ये होलिका दहनाची तारीख 2 की 3 मार्च याबाबत भाविकांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. या गोंधळामागे भद्रा काल आणि चंद्रग्रहण ही दोन प्रमुख कारणे आहेत. हिंदू पंचांगानुसार 2 मार्च रोजी भद्रा काल लागू होत असून 3 मार्च रोजी वर्षातील पहिले चंद्रग्रहण आहे. त्यामुळे योग्य दिवशी होलिका दहन करण्याबाबत चर्चा रंगली आहे.
ज्योतिष तज्ज्ञांच्या मते होलिका दहन भद्रा कालात करणे टाळावे. 2 मार्चच्या संध्याकाळी पौर्णिमा तिथी आणि प्रदोष काल असला तरी त्या वेळी भद्रेची छाया असल्यामुळे होलिका दहन करणे शास्त्रसम्मत मानले जात नाही. दुसरीकडे 3 मार्च रोजी भद्रा नसली तरी संध्याकाळी पौर्णिमा तिथी संपलेली असेल आणि चंद्रग्रहणाचा प्रभावही राहणार आहे. तरीही 3 मार्च अधिक अनुकूल मानला जात आहे. यामागे दोन कारणे सांगितली जातात. पहिले म्हणजे चंद्रग्रहण सायंकाळी 6 वाजून 46 मिनिटांनी समाप्त होईल आणि दुसरे म्हणजे उदया तिथीमध्ये पौर्णिमा असल्यामुळे त्या दिवशी दहन करता येईल.
यंदा 3 मार्च रोजी सायंकाळी 6 वाजून 46 मिनिटांपासून रात्री 8 वाजेपर्यंत होलिका दहनासाठी शुभ मुहूर्त मानला जात आहे. प्रदोष काळात होलिका दहन करण्याची परंपरा असल्याने या वेळेत विधी करणे योग्य ठरेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. त्यानंतर 4 मार्च रोजी धुळवड किंवा रंगपंचमी साजरी केली जाऊ शकते. ज्या व्यक्तींना 2 मार्चलाच दहन करायचे असल्यास त्यांनी भद्रा समाप्त झाल्यानंतर किंवा पुच्छ भद्रेत विधी करावा, असा सल्ला दिला जात आहे.
होलिका दहनाची परंपरा भारतीय संस्कृतीत अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. चैत्र शुक्ल प्रतिपदेपासून नववर्षाची सुरुवात होत असल्याने त्याआधीच्या दिवशी नकारात्मकता दूर करण्यासाठी होलिका दहन केले जाते. काही ठिकाणी याला ‘संवत जाळणे’ असेही म्हटले जाते. या दिवशी चौक-चौकात लाकडांचा ढीग रचून त्याभोवती गोवऱ्या व उपले लावले जातात आणि शुभ मुहूर्तावर अग्निप्रज्वलन केले जाते. नवीन गव्हाच्या कणसांसह उबटन अर्पण करण्याचीही प्रथा आहे. दहनानंतर राख घरी आणून कुटुंबीयांच्या कपाळावर तिलक लावण्याची परंपरा आहे.
मान्यतेनुसार होलिका दहनामुळे मानसिक तणाव कमी होतो, रोग आणि अडचणी दूर होतात तसेच आर्थिक प्रगतीचे मार्ग मोकळे होतात. श्रद्धेने आणि विधीपूर्वक केलेल्या या पूजनामुळे वर्षभर सुख-समृद्धी आणि आरोग्य लाभते, अशी भाविकांची धारणा आहे. त्यामुळे योग्य तिथी आणि मुहूर्त लक्षात घेऊनच होलिका दहन करण्याचे आवाहन धर्माचार्यांकडून करण्यात आले आहे.
-------