३ मार्च २०२६ रोजी वर्षातील पहिले खंडग्रास चंद्रग्रहण लागणार आहे. दुपारी ३.२० ते सायंकाळी ६.४६ पर्यंत ग्रहण, तर सकाळी ६.२० पासून सूतक काल लागू होणार. जाणून घ्या नियम आणि प्रभाव.
३ मार्च २०२६ रोजी वर्षातील पहिले चंद्रग्रहण लागणार असून हे खंडग्रास प्रकारातील ग्रहण आहे. हिंदू पंचांगानुसार हे ग्रहण सिंह राशी आणि पूर्वा फाल्गुनी नक्षत्रात होणार आहे. संयोगाने याच दिवशी संध्याकाळी अनेक ठिकाणी होलिका दहनाचे आयोजन असणार आहे. हे चंद्रग्रहण भारतात दृश्यमान राहणार असल्याने त्याचे धार्मिक आणि ज्योतिषीय महत्त्व अधिक मानले जात आहे.
भारतीय प्रमाणवेळेनुसार चंद्रग्रहण दुपारी ३ वाजून २० मिनिटांनी सुरू होईल आणि सायंकाळी ६ वाजून ४६ मिनिटांनी समाप्त होईल. या ग्रहणाची एकूण कालावधी ३ तास २७ मिनिटांचा असेल. ग्रहण भारतातील बहुतांश भागांतून दिसणार असून सुदूर पश्चिम भागातील काही ठिकाणे तसेच ईशान्य भारत आणि अंदमान-निकोबार बेटांतील काही भाग वगळता देशातील बहुतेक ठिकाणी चंद्रोदयाच्या वेळी ग्रहणाचे दर्शन होईल. याशिवाय पूर्व आशिया, ऑस्ट्रेलिया, पॅसिफिक महासागर परिसर आणि अमेरिकेतही हे ग्रहण पाहता येणार आहे.
चंद्रग्रहणाच्या ९ तास आधी सूतक काल सुरू होतो. त्यानुसार ३ मार्च रोजी सकाळी ६ वाजून २० मिनिटांपासून भारतात सूतक लागू होईल. सूतक काळात शुभ आणि मंगल कार्ये टाळली जातात. मंदिरांचे दरवाजे बंद ठेवले जातात आणि पूजा-अर्चा, हवन, यज्ञ यांसारखे धार्मिक विधी करण्यात येत नाहीत. या काळात अन्न शिजवणे किंवा सेवन करणेही निषिद्ध मानले जाते.
ज्योतिषशास्त्रानुसार नवग्रहांमध्ये सूर्यापाठोपाठ चंद्राला विशेष महत्त्व आहे. मानवी मन, भावना आणि मानसिक स्थितीवर चंद्राचा प्रभाव मानला जातो. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातूनही चंद्र पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षण शक्तीवर आणि जलतत्त्वावर प्रभाव टाकतो. त्यामुळे ग्रहणासारख्या खगोलीय घटनांचा परिणाम मानवी जीवनावर होतो, अशी धारणा आहे.
हे ग्रहण भारतात दृश्यमान असल्याने सूतक ते ग्रहण समाप्तीपर्यंत काही नियमांचे पालन करणे आवश्यक मानले जाते. गर्भवती महिलांनी विशेष काळजी घ्यावी, तसेच वृद्ध आणि लहान मुलांचीही योग्य निगा राखावी, असा सल्ला दिला जातो. ग्रहणानंतर स्नान करून शुद्धीकरण करणे आणि दानधर्म करणेही परंपरेनुसार केले जाते.
३ मार्च २०२६ रोजी लागणारे हे पहिले चंद्रग्रहण धार्मिक, ज्योतिषीय आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जात असून नागरिकांनी वेळ आणि सूतक काल लक्षात घेऊन आपले नियोजन करावे, असे आवाहन तज्ज्ञांकडून करण्यात आले आहे.
______