महाराष्ट्राच्या पारंपरिक दहीहंडी उत्सवाला युनेस्कोच्या वारसा यादीत स्थान मिळवून देण्यासाठी राज्य सरकारचा प्रयत्न. गोविंदा पथके स्पेनमध्ये संस्कृतीचे प्रदर्शन करणार. महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेचे प्रतीक असलेल्या दहीहंडी उत्सवाला आता जागतिक व्यासपीठावर नेण्याची तयारी राज्य सरकारने सुरू केली आहे. दहीहंडी उत्सवाचा युनेस्कोच्या वारसा यादीत समावेश व्हावा, यासाठी प्रयत्न करण्यात येणार असून, महाराष्ट्रातील गोविंदा पथकांना स्पेनमध्ये पाठवून तेथे या पारंपरिक उत्सवाचे आणि मानवी मनोरे उभारण्याच्या कौशल्याचे सादरीकरण करण्याचीही योजना आखण्यात आली आहे.
मुंबईतील परळ येथे महाराष्ट्र राज्य दहीहंडी गोविंदा असोसिएशनच्या वतीने आयोजित ‘कृष्णानंद सोहळा’ कार्यक्रमात सांस्कृतिक कार्यमंत्री आशीष शेलार यांनी याबाबत माहिती दिली. या कार्यक्रमाला महिला आणि पुरुष दहीहंडी पथकांचे प्रतिनिधी, गोविंदा तसेच दहीहंडी उत्सवाशी संबंधित विविध संघटनांचे पदाधिकारी उपस्थित होते. दहीहंडी उत्सवाला युनेस्कोच्या वारसा यादीत स्थान मिळवून देण्यासाठी राज्य सरकार प्रयत्नशील असल्याचे आशीष शेलार यांनी सांगितले. महाराष्ट्राची ही पारंपरिक सांस्कृतिक ओळख जगभर पोहोचवण्याच्या दृष्टीने हा महत्त्वाचा उपक्रम ठरणार आहे.
याच उपक्रमाचा भाग म्हणून महाराष्ट्रातील गोविंदांना स्पेनमध्ये पाठवण्याची योजना असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले. स्पेनमध्ये महाराष्ट्राच्या दहीहंडी परंपरेचे सादरीकरण करण्यात येणार असून, त्यातून दोन्ही देशांमधील मानवी मनोरे उभारण्याच्या पारंपरिक संस्कृतीतील साम्य अधोरेखित होणार आहे. महाराष्ट्रात दहीहंडीच्या वेळी गोविंदा एकमेकांच्या खांद्यावर चढून अनेक थरांचा मानवी मनोरा उभारतात. त्यानंतर उंचावर बांधलेली दही, दूध आणि लोणी भरलेली हंडी फोडण्याचा प्रयत्न केला जातो.
स्पेनमध्येही ‘कास्टेल्स’ नावाची मानवी मनोरे उभारण्याची पारंपरिक पद्धत आहे. या परंपरेतही मोठ्या संख्येने नागरिक एकमेकांच्या अंगावर चढून उंच मानवी मनोरे तयार करतात. महाराष्ट्रातील दहीहंडी आणि स्पेनमधील कास्टेल्स यांच्यातील या साम्यामुळे दोन्ही संस्कृतींमध्ये सांस्कृतिक देवाणघेवाणीला मोठी संधी निर्माण झाली आहे. स्पेनमधील कास्टेल्स पथके यापूर्वी मुंबई आणि ठाण्यात येऊन दहीहंडी उत्सवात सहभागी झाली आहेत. आता महाराष्ट्रातील गोविंदा पथकांना स्पेनमध्ये नेऊन तेथील नागरिकांसमोर दहीहंडीची परंपरा सादर करण्याची तयारी राज्य सरकार करत आहे.
दहीहंडी उत्सव कृष्ण जन्माष्टमीच्या काळात मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. भगवान श्रीकृष्णाच्या बालपणीच्या माखन-दहीशी संबंधित लीलांची आठवण म्हणून या उत्सवाला विशेष महत्त्व आहे. दहीहंडीच्या दिवशी विविध गोविंदा पथके मानवी मनोरे तयार करून उंचावर बांधलेली हंडी फोडण्याचा प्रयत्न करतात. मुंबई, ठाणे आणि महाराष्ट्रातील अनेक भागांत या उत्सवाला मोठी लोकप्रियता आहे. पारंपरिक श्रद्धा, सामूहिक सहभाग, कौशल्य आणि साहस यांचा संगम म्हणून दहीहंडी उत्सवाकडे पाहिले जाते.
दहीहंडी उत्सवाला जागतिक स्तरावर नेण्याचा प्रयत्न सुरू असतानाच उत्सवादरम्यान सुरक्षेची विशेष काळजी घेण्याचे आवाहन आशीष शेलार यांनी दहीहंडी मंडळे आणि गोविंदा पथकांना केले. आयोजकांनी सुरक्षा नियम, वाहतूक नियम आणि प्रशासनाने दिलेल्या आवश्यक सूचनांचे काटेकोरपणे पालन करावे, असे त्यांनी सांगितले. दहीहंडीच्या आयोजनामुळे पादचारी तसेच सर्वसामान्य नागरिकांना कोणत्याही प्रकारचा त्रास होणार नाही, याचीही काळजी घेणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
महाराष्ट्रातील पारंपरिक सण आणि सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठी राज्य सरकार प्रयत्न करणार असल्याचे आशीष शेलार यांनी सांगितले. परंपरेचे संवर्धन करताना नागरिकांची सुरक्षितता आणि सार्वजनिक सुविधा यांनाही तितकेच महत्त्व दिले जाईल, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. दहीहंडीला युनेस्कोच्या वारसा यादीत स्थान मिळवून देण्याचा प्रयत्न आणि गोविंदा पथकांना स्पेनमध्ये नेण्याची योजना यामुळे महाराष्ट्राच्या या लोकप्रिय उत्सवाला आंतरराष्ट्रीय ओळख मिळण्याचा मार्ग मोकळा होण्याची शक्यता आहे. आता या प्रस्तावाच्या पुढील प्रक्रियेकडे आणि स्पेनमधील सांस्कृतिक सादरीकरणाकडे महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.
°°°°°