केंद्र सरकारने जनगणना 2027 च्या पहिल्या टप्प्याचे नोटिफिकेशन जारी केले आहे. या टप्प्यात घरांच्या सर्वेक्षणादरम्यान नागरिकांना 33 मूलभूत प्रश्न विचारले जाणार आहेत.
नवी दिल्ली : केंद्र सरकारने जनगणना 2027 संदर्भात पहिला औपचारिक निर्णय घेत देशातील जनगणना प्रक्रियेची तयारी सुरू केली आहे. जनगणनेच्या पहिल्या टप्प्याचे अधिकृत नोटिफिकेशन जारी करण्यात आले असून, या टप्प्यात घरांच्या आणि कुटुंबांच्या मूलभूत माहितीसाठी सर्वेक्षण करण्यात येणार आहे. या पहिल्या टप्प्यात नागरिकांना एकूण 33 प्रश्न विचारले जाणार असल्याचे नोटिफिकेशनमध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे.
हा टप्पा देशातील सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये राबवण्यात येणार असून, यामध्ये मुख्यतः ‘हाऊस लिस्टिंग’ आणि ‘हाऊसिंग सेन्सस’ अंतर्गत माहिती संकलित केली जाणार आहे. या प्रश्नांच्या माध्यमातून नागरिकांची प्राथमिक आणि पायाभूत माहिती गोळा केली जाईल, ज्याचा उपयोग पुढील टप्प्यातील लोकसंख्या जनगणनेसाठी केला जाणार आहे.
सरकारने यापूर्वीच स्पष्ट केले होते की, जनगणना 2027 मध्ये जातीसंबंधित माहिती इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून संकलित केली जाणार आहे. स्वतंत्र भारतात पहिल्यांदाच अधिकृत जनगणनेत डिजिटल स्वरूपात जातनिहाय माहिती नोंदवली जाणार असल्याने या जनगणनेकडे विशेष लक्ष दिले जात आहे.
पहिल्या टप्प्यातील 33 प्रश्नांमध्ये प्रामुख्याने जनगणना मकानाशी संबंधित माहिती, कुटुंबाची रचना, राहणीमान आणि मूलभूत सुविधा यांचा समावेश आहे. यामध्ये मकान क्रमांक, इमारतीचा प्रकार, वापरलेली बांधकाम सामग्री, घराचा वापर, स्थिती, कुटुंबातील सदस्यांची संख्या, कुटुंबप्रमुखाचे नाव व लिंग, सामाजिक प्रवर्ग, घराच्या मालकीची स्थिती, उपलब्ध खोल्यांची संख्या, विवाहित जोडप्यांची संख्या तसेच पिण्याच्या पाण्याचा मुख्य स्रोत यासारख्या बाबींची माहिती विचारली जाणार आहे.
सरकारच्या मते, या पहिल्या टप्प्यात गोळा होणारी माहिती ही देशाच्या सामाजिक, आर्थिक आणि प्रशासकीय नियोजनासाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे. त्यामुळे नागरिकांनी जनगणना कर्मचाऱ्यांना अचूक आणि संपूर्ण माहिती देण्याचे आवाहनही करण्यात आले आहे.
जनगणना 2027 च्या प्रक्रियेला आता औपचारिक सुरुवात झाल्याने पुढील काळात देशातील लोकसंख्येचा आणि सामाजिक रचनेचा अद्ययावत डेटा समोर येणार आहे.
–--------------------