भारत आणि इराणमधील व्यापार संबंध अधिक दृढ होत असून 2022-23 मध्ये दोन्ही देशांमधील व्यापार 2.33 अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. निर्यात, आयात आणि प्रमुख वस्तूंचा सविस्तर आढावा.
दिल्ली: भारत आणि इराण यांच्यातील पारंपरिक मैत्रीपूर्ण संबंधांना व्यापारी भागीदारीचे भक्कम पाठबळ मिळाले असून गेल्या काही वर्षांत दोन्ही देशांमधील व्यापारात सातत्याने वाढ होत आहे. तेहरानमधील भारतीय दूतावासाच्या माहितीनुसार, इराण हा भारताच्या पाच प्रमुख व्यापारी भागीदारांपैकी एक ठरला आहे. अन्नधान्य, कृषी उत्पादने, औषधे, ऊर्जा साहित्य आणि औद्योगिक कच्चा माल या क्षेत्रांमध्ये दोन्ही देशांमधील व्यवहार मोठ्या प्रमाणावर वाढले आहेत.
भारताकडून इराणला प्रामुख्याने बासमती तांदूळ, चहा, साखर, ताजी फळे, औषधे, सॉफ्ट ड्रिंक्स, काजू, शेंगदाणे, मांस, विविध डाळी तसेच इतर उपभोग्य वस्तू निर्यात केल्या जातात. भारतीय कृषी आणि अन्नप्रक्रिया क्षेत्रासाठी इराण ही एक महत्त्वाची बाजारपेठ मानली जाते. विशेषतः बासमती तांदूळ आणि औषध उद्योगात भारताने इराणी बाजारात मजबूत स्थान निर्माण केले आहे.
दुसरीकडे, भारत इराणमधून मेथनॉल, पेट्रोलियम बिटुमेन (रस्ते बांधकामासाठी वापरले जाणारे साहित्य), लिक्विफाइड प्रोपेन गॅस, सफरचंद, खजूर, बदाम यासारख्या वस्तूंची आयात करतो. ऊर्जा आणि पायाभूत सुविधा क्षेत्रात वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामुळे इराण भारतासाठी महत्त्वाचा पुरवठादार ठरत आहे.
आर्थिक वर्ष 2022-23 मध्ये भारत आणि इराण यांच्यातील एकूण व्यापार 2.33 अब्ज अमेरिकन डॉलरपर्यंत पोहोचला. मागील वर्षाच्या तुलनेत हा व्यापार सुमारे 22 टक्क्यांनी वाढल्याचे दिसून आले. यामध्ये भारताने इराणला 1.66 अब्ज डॉलरच्या वस्तूंची निर्यात केली, तर इराणकडून 672.12 मिलियन डॉलरचे साहित्य आयात करण्यात आले. यामुळे भारताच्या बाजूने व्यापार तूट सकारात्मक राहिली.
एप्रिल 2023 ते जुलै 2023 या कालावधीत दोन्ही देशांमधील एकूण व्यापार 660.70 मिलियन डॉलरचा झाला. या काळात भारताची निर्यात 455.64 मिलियन डॉलर इतकी होती, तर आयात 205.14 मिलियन डॉलर इतकी नोंदवली गेली. जागतिक राजकीय परिस्थिती आणि निर्बंध असूनही भारत–इराण व्यापार स्थिर आणि विस्ताराच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे चित्र आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, चाबहार बंदर प्रकल्प, ऊर्जा सहकार्य आणि स्थानिक चलनात व्यापार यामुळे भविष्यात भारत आणि इराणमधील आर्थिक संबंध अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे. दोन्ही देशांसाठी हा व्यापार केवळ आर्थिकच नव्हे तर धोरणात्मक दृष्ट्याही महत्त्वाचा मानला जात आहे.
--------